Θεσσαλία: Το νερό λείπει από τα χωράφια, οι εργάτες από τα χέρια των αγροτών

Η έλλειψη εργατών γης είναι σοβαρό πρόβλημα. Η έλλειψη νερού, όμως, μπορεί να γίνει υπαρξιακή απειλή για τη θεσσαλική γεωργία. Και τα δύο μαζί δημιουργούν μια νέα πραγματικότητα που δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται με προσωρινές λύσεις.

Η Θεσσαλία βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Ο θεσσαλικός κάμπος δεν αντιμετωπίζει πλέον μόνο το ερώτημα «τι θα καλλιεργήσουμε;». Αντιμετωπίζει δύο ακόμη πιο δύσκολα ερωτήματα: με τι νερό θα καλλιεργήσουμε και με ποια χέρια θα συγκομίσουμε;

Η Θεσσαλία βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη εξίσωση για το μέλλον της αγροτικής της οικονομίας. Από τη μία πλευρά, η έλλειψη εργατών γης δυσκολεύει ολοένα περισσότερο την καλλιέργεια και, κυρίως, τη συγκομιδή προϊόντων, αλλά και τη συνέχιση ενός τόσο απαιτητικού επαγγέλματος όπως είναι η κτηνοτροφία. Από την άλλη, η λειψυδρία και η ανεπάρκεια αρδευτικού νερού απειλούν την ίδια τη δυνατότητα παραγωγής. Τα δύο αυτά ζητήματα δημιουργούν συνθήκες απαξίωσης της υπαίθρου, εγκατάλειψης των χωριών και της αγροτικής ενασχόλησης και εντέλει μειώνουν το διαθέσιμο ΑΕΠ στην περιφέρειά μας κοινώς η  Θεσσαλία γίνεται πιο φτωχή...

Του Γιάννη κολλάτου

Το πρόβλημα των εργατικών χεριών είναι πλέον εμφανές στον θεσσαλικό κάμπο. Παραγωγοί, ιδιαίτερα σε δενδρώδεις καλλιέργειες, αμπέλια και άλλες καλλιέργειες που απαιτούν χειρωνακτική εργασία, δυσκολεύονται να βρουν το απαραίτητο προσωπικό. Το 2026 η έλλειψη εργατών γης παραμένει έντονη, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η διαθεσιμότητα εργατικού δυναμικού επηρεάζει ακόμη και τις επιλογές των παραγωγών ως προς τις καλλιέργειες.  Μετά τον τρύγο ξεκινά η συλλογή των ακτινιδίων και στη συνέχεια το μάζεμα της ελιάς και η αγωνία των αγροτών είναι να μη μείνουν φέτος οι καρποί στα δέντρα αφού ε΄χουν αποχωρήσει οι οικονομικοί μετανάστες εδώ και αρκετά χρόνια μετά την κρίση των μνημονίων, από την ελληνική ύπαιθρο. Ακόμη πιο οξύ είναι το πρόβλημα στην κτηνοτροφία που ε΄χει και το μεγαλύτερο πολλαπλασιαστή στην απασχόληση της περιοχής

Η συνέπεια είναι διπλή: αυξάνεται το κόστος εργασίας και ταυτόχρονα υπάρχει κίνδυνος να μείνουν προϊόντα ασυγκόμιστα ή να μειωθεί η έκταση καλλιεργειών που απαιτούν πολλά εργατικά χέρια ή να εγκαταλειφθούν κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις λόγω γήρατος. Το ζήτημα δεν είναι μόνο ελληνικό. Η χρόνια έλλειψη εργατών γης αποτελεί πλέον διαρθρωτικό πρόβλημα για τον πρωτογενή τομέα.

Ωστόσο, σε σύγκριση με την έλλειψη εργατικών χεριών, το νερό αποτελεί πρόβλημα ακόμη πιο θεμελιώδες. Χωρίς επαρκές αρδευτικό νερό δεν υπάρχει παραγωγή, ανεξάρτητα από το πόσοι εργάτες είναι διαθέσιμοι. Η Θεσσαλία έχει ήδη αντιμετωπίσει ιδιαίτερα δύσκολες αρδευτικές περιόδους, με μειωμένα αποθέματα και έντονη πίεση στους υδατικούς πόρους.

Η διαφορά, επομένως, είναι ουσιαστική: η έλλειψη εργατών περιορίζει την ικανότητα να καλλιεργήσουμε και να συγκομίσουμε, ενώ η έλλειψη νερού μπορεί να περιορίσει το τι και αν μπορούμε να καλλιεργήσουμε.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα των εργατών γης είναι δευτερεύον. Αντίθετα, τα δύο προβλήματα αλληλοτροφοδοτούνται. Μια γεωργία που θα στραφεί σε καλλιέργειες περισσότερο προσαρμοσμένες στην κλιματική αλλαγή και με μικρότερες ανάγκες σε νερό θα πρέπει ταυτόχρονα να εξετάσει πόσα εργατικά χέρια απαιτούν.

Το μεγάλο στοίχημα για τη Θεσσαλία, λοιπόν, δεν είναι να επιλέξει ανάμεσα σε «νερό ή εργάτες». Είναι να σχεδιάσει μια νέα αγροτική παραγωγή που θα έχει και επαρκές νερό και διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό. Διαφορετικά, η κλιματική πίεση από τη μία και η δημογραφική και εργασιακή πίεση από την άλλη μπορεί να καταστήσουν μη βιώσιμο ένα σημαντικό μέρος της σημερινής παραγωγικής της ταυτότητας.

Ο σχεδιασμός αυτός ανήκει κυρίως στην κεντρική διοίκηση αλλά και στην αυτοδιοίκηση. Οι συγκεκριμένοι θεσμοί πρέπει να αναλάβουν δράση για την επίλυση αυτών των σύνθετων προβλημάτων για να έχει μέλλον ο κάμπος της Θεσσαλίας