Οι αγρότες που έγιναν ασπίδα της ελευθερίας – Το μήνυμα του ’40 στη σημερινή Θεσσαλία
Στην Πίνδο και στο Ύψωμα 731 δεν γράφτηκε απλώς μια σελίδα στρατιωτικής ιστορίας. Γράφτηκε η ιστορία ανθρώπων του μόχθου, παιδιών της θεσσαλικής γης, που άφησαν το αλέτρι, το χωράφι και το χωριό τους για να υπερασπιστούν την πατρίδα απέναντι στις φασιστικές ορδές του Μουσολίνι. Άνθρωποι που δεν είχαν τίποτε από τη λάμψη των στρατηγών, είχαν όμως κάτι πολύ πιο σπάνιο: γνώριζαν τι σημαίνει να αγωνίζεσαι για όσα θεωρείς δικά σου.
Οι Θεσσαλοί και ιδιαίτερα οι Καρδιτσιώτες, οι Τρικαλινοί και οι Λαρισαίοι βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή. Η Ι Μεραρχία Θεσσαλίας, το 4ο Σύνταγμα Λαρίσης και το 5ο Σύνταγμα Τρικάλων, στο οποίο υπηρέτησαν και πολλοί Καρδιτσιώτες, έγραψαν σελίδες ανδρείας. Στην Πίνδο αναχαιτίστηκε η ιταλική προέλαση, ενώ στο Ύψωμα 731, τον Μάρτιο του 1941, οι άνδρες του ταγματάρχη τότε Δημητρίου Κασλά απέκρουσαν τις αλλεπάλληλες επιθέσεις της εαρινής επίθεσης του Μουσολίνι. Η ιστορία τούς θυμάται ως ήρωες. Η κοινωνία, όμως, οφείλει να θυμάται και από πού ξεκίνησαν: από τα χωριά και τα σπίτια μιας Ελλάδας φτωχής, που δεν είχε πολλά υλικά μέσα, αλλά διέθετε ισχυρούς δεσμούς και αίσθηση καθήκοντος.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό δίδαγμα του ’40 για τη σημερινή εποχή. Όχι στις επετειακές κορώνες, ούτε στα στεφάνια που καταθέτουμε μια φορά τον χρόνο. Βρίσκεται στην αξία της παραγωγής, της αξιοπρέπειας και της κοινωνικής συνοχής. Οι άνθρωποι που πολέμησαν τότε ήταν αγροτόπαιδα. Ήξεραν να δουλεύουν με τα χέρια τους, να αντέχουν στις κακουχίες, να στηρίζονται στον διπλανό τους. Η γη δεν ήταν γι’ αυτούς μια επενδυτική ευκαιρία ή ένας αριθμός σε έναν πίνακα επιδοτήσεων. Ήταν η ζωή τους, η οικογένειά τους, η κοινότητά τους.
Σήμερα, ο Θεσσαλικός κάμπος δοκιμάζεται από τις πλημμύρες, την κλιματική κρίση, το αυξανόμενο κόστος παραγωγής και τις χαμηλές τιμές για βασικά προϊόντα. Οι αγρότες μετρούν το πετρέλαιο, τα λιπάσματα, το ρεύμα και τα χρέη, ενώ τα χωριά βλέπουν τον πληθυσμό τους να γερνά και τους νέους να αναζητούν αλλού προοπτική. Η αγροτική παραγωγή, που κράτησε όρθια την ύπαιθρο για δεκαετίες, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια δραστηριότητα δεύτερης κατηγορίας.
Δεν εξισώνονται οι σημερινές δυσκολίες με τον πόλεμο. Θα ήταν ιστορικά άδικο. Υπάρχει, όμως, μια κοινή απαίτηση: να μη θεωρούμε τίποτε δεδομένο. Όπως η ελευθερία δεν χαρίστηκε το 1940, έτσι και η επιβίωση της υπαίθρου δεν θα εξασφαλιστεί με ευχολόγια και επετειακές ομιλίες. Χρειάζονται υποδομές που προστατεύουν από τις πλημμύρες, νερό για την άρδευση, δίκαιες τιμές, πρόσβαση σε χρηματοδότηση και ουσιαστική προοπτική για τους νέους που θέλουν να μείνουν και να παράγουν στον τόπο τους.
Συνηθίζουμε να λέμε ότι οι ήρωες του ’40 πολέμησαν «υπέρ βωμών και εστιών». Από τους αρχαίους χρόνους διδασκόμαστε ότι οι εχθροί ζητούσαν γη και ύδωρ. Αυτό άλλωστε ανέφερε επί της ουσίας το τελεσίγραφο του Γκράτσι προς τον Μεταξά στις 3.00 τα ξημερώματα της 28η Οκτωβρίου 1940. Στο θεσσαλικό κάμπο, αυτά τα αγαθά τείνουν να γίνουν είδος υπό εξαφάνιση τα τελευταία χρόνια. Η γη παραδίδεται αργά αλλά σταθερά σε ξένα funds ή εγκαταλείπεται και το νερό είναι το ζητούμενο όσο καθυστερούν τα μεγάλα συλλογικά έργα υποδομής άρδευσης και αντιπλημμυρικής προστασίας. Στον τόπο όμως αυτό δεν μάθαμε να βαρυγκομούμε και αν ποτέ μας ζητηθεί πάλι αγόγγυστα θα πράξουμε το πατριωτικό μας καθήκον. Γιατί όποιος υπερασπίζεται τη γη που του ΄παρέδωσαν ελεύθερη με θυσίες οι πρόγονοί του υπερασπίζεται το μέλλον του τόπου του…
Οι αγρότες του ’40 δεν περίμεναν να τους υποδείξει κάποιος το καθήκον τους. Σήμερα, το καθήκον της Πολιτείας είναι διαφορετικό: να μην αφήσει τους απογόνους τους να εγκαταλείψουν τη γη τους επειδή δεν μπορούν να ζήσουν από αυτήν.
Γιατί το Έπος του ’40 δεν ανήκει μόνο στα βιβλία της Ιστορίας. Ανήκει και στη σημερινή Θεσσαλία. Και η καλύτερη τιμή στους ανθρώπους που αντιστάθηκαν στον φασισμό είναι να κρατήσουμε ζωντανή την ύπαιθρο που τους γέννησε, να υπερασπιστούμε την παραγωγή και να δώσουμε στους νέους λόγο να παραμείνουν στον τόπο τους. Η μνήμη γίνεται πραγματική τιμή μόνο όταν μετατρέπεται σε ευθύνη για το παρόν και το μέλλον.